Preloader

Zespół Chronicznego Zmęczenia

Anna Przebinda

Zespół Chronicznego Zmęczenia, Zespół Przewlekłego Zmęczenia… kiedy zmęczenie chroniczne zaczyna być chorobą? Jakie ma objawy? Jakie badania wykonać?

Każdy z nas czasem bywa zmęczony i nie ma w tym nic niepokojącego. Nie powinniśmy jednak być zmęczeni przez cały czas. W Polsce niewiele mówi się o Zespole Chronicznego Zmęczenia (Chronic Fatique Syndrome – CFS) – dolegliwości, na którą cierpi coraz więcej osób, a która przez medycynę akademicką bywa po prostu wrzucana do jednego worka z chorobami psychosomatycznymi. Na pewno przylepienie etykiety i skierowanie na psychoterapię nie jest wystarczającym zaadresowaniem problemu, bo przyczyny mogą być różnorakie i realne – Zespół Chronicznego Zmęczenia istnieje i jest problemem.

Zespół Chronicznego Zmęczenia – kiedy zaczyna być chorobą?

O Zespole Chronicznego Zmęczenia mówimy wtedy, gdy czujemy się wyczerpani (psychicznie i fizycznie) przez ponad 6 miesięcy – choć wydaje się, że ta granica jest bardzo umowna. Nie przynosi nam ulgi przespana noc czy odpoczynek. Zmęczenie nie pozwala nam funkcjonować, chodzić do pracy, czerpać radości z życia towarzyskiego, uprawiać sportu… Często towarzyszy nam obniżony nastój, bóle całego ciała i migreny, zaburzenia łaknienia, utrzymująca się waga pomimo restrykcji kalorycznych. Całość naszego życia wygląda bardzo nieciekawie.

Zespół Chronicznego Zmęczenia bywa diagnozowany rzadko, a leczenie prawie zawsze polega przede wszystkim na psychoterapii. Trudno się dziwić, bo żeby wdrożyć ukierunkowane wspieranie pacjenta, trzeba odkryć przyczynę… a żeby znaleźć przyczynę, potrzebujemy kompleksowego wywiadu i holistycznego spojrzenia, którego często brakuje lekarzom (bynajmniej nie z powodu braku wiedzy, ale głównie braku czasu – w 10 minut z pacjentem ciężko się zapoznać z całą historią choroby).

Co zatem należałoby rozważyć jako przyczynę chronicznego zmęczenia?

Zespół Chronicznego Zmęczenia Zespół przewlekłego zmęczenia Chroniczne zmęczenie objawy Syndrom chronicznego zmęczenia Zmęczenie chroniczne

Anemia

Anemia, czy to z niedoboru żelaza, czy z niedoboru witamin z grupy B, może nas poważnie osłabić. Będziemy mieli mniej siły, częściej będziemy senni w ciągu dnia, codzienne obowiązki będą wyzwaniem, pojawią się problemy z koncentracją – tak naprawdę objawy możemy łatwo pomylić z przepracowaniem. Dodatkowe symptomy dotyczą naszego ciała: blada skóra, sine wargi, łamiące się włosy i paznokcie, sucha skóra i włosy.

Na szczęście anemię łatwo zdiagnozować – morfologia z rozmazem, żelazo i ferrytyna na początek. W morfologii zobaczymy hemoglobinę w granicach dolnej normy – to znak, że nasze czerwone krwinki mają małą zdolność transportowania tlenu. Samo żelazo może być w normie, może być obniżone, może nawet być podwyższone. Dlatego warto zawsze oznaczyć też poziom ferrytyny, zapasów żelaza naszego organizmu. Ona wskazywać na to, że nasze rezerwy się wyczerpują.

Pamiętajmy też, że anemia to nie tylko niedobór żelaza, możemy mieć też problem z witaminami z grupy B lub miedzią. Niepokojące powinny być podwyższone wskaźniki czerwonokrwinkowe: MCV i MCH, bo wskazują na anemię megaloblastyczną. Z kolei niedobór miedzi zobaczymy po obniżonym kwasie moczowym.

Zmęczone nadnercza, czyli kortyzol

Stres potrafi nas wykończyć… i to dosłownie. Życie na wysokim poziomie stresu będzie pociągało za sobą nadmierną stymulację nadnerczy przez ACTH. Początkowo pojawi się zdenerwowanie, rozdrażnienie, bezsenność, gonitwa myśli, brak koncentracji – wszystkie symptomy nadmiaru adrenaliny. To pociągnie za sobą wysoki kortyzol, który będzie utrzymywał nas “w czujności”, gotowych do reakcji… do czasu, aż gruczoł przestanie reagować na sygnał wysyłany przez podwzgórze.

Zmęczone nadnercza nie są uznaną diagnozą medyczną, raczej kompleksem objawów. Myślimy o nich wtedy, gdy poziom kortyzolu jest niski. To nie do końca tak, że nadnercza nie są już w stanie go produkować – bliżej prawdy byłoby stwierdzenie, że nadnercza stały się oporne na działanie ACTH (podobnie jak mięśnie mogą być oporne na insulinę).

Co wtedy zrobić? Przede wszystkim skupić się na technikach radzenia sobie ze stresem i odpowiedniej diecie.

Zespół Chronicznego Zmęczenia Zespół przewlekłego zmęczenia Chroniczne zmęczenie objawy Syndrom chronicznego zmęczenia Zmęczenie chroniczne

Możemy sobie pomóc też adaptogenami. To rośliny, które wspierają nas w walce z przewlekłym stresem – pomagają się adaptować, jak sama nazwa wskazuje. Przy obniżonym poziomie kortyzolu warto sięgać po żeńszeń koreański (2-4 razy 500 mg) lub wyciąg z lukrecji, ale uwaga, nie lukrecji pozbawionej kwasu glicydylowego, bo to właśnie on jest odpowiedzialny za efekt (druga uwaga jest taka, że może obniżać poziom testosteronu, więc warto zachować ostrożność :)).

Borelioza i wirusy

Coraz więcej uwagi poświęcane jest zakażeniom wirusowym w kontekście Zespołu Chronicznego Zmęczenia, przy czym w Polsce na tapetę najczęściej brana jest borelioza. Rzeczywiście wielu pacjentów z historią zakażeń wirusowych pada ofiarą przewlekłego zmęczenia. Pozostaje pytanie, czy wirus może stanowić bezpośrednią przyczynę – na to jeszcze nie znamy odpowiedzi. Niemniej jednak warto docenić zakażenie jako jeden ze “stresorów”, który dorzuca swoje 5 groszy do puli.

Choroby autoimmunologiczne

Przyczyn Zespołu Chronicznego Zmęczenia doszukujemy się w autoimmunologii. Wiemy, że niektóre obszary układu odpornościowego działają gorzej u osób z dolegliwościami (na przykład obniżona odpowiedź limfocytów B, odpowiedzialnych za produkcję przeciwciał), nie wiemy jednak, czy Zespół Chronicznego Zmęczenia jest chorobą autoimmunologiczną sam w sobie. Warto zaadresować stan naszego układu odpornościowego, odpowiednio go wzmocnić lub wyciszyć. Na pierwszy rzut: dieta przeciwzapalna połączona z zwiększoną podażą kwasów omega 3, sprawdzenie niedoborów witaminy D3. 

Miejmy też z tyłu głowy, że:

  • posiadanie jednej choroby AI predysponuje do kolejnych,
  • nieszczelne jelito wydaje się leżeć u podłoża nadmiernej stymulacji układu immunologicznego, więc warto zainteresować się tematem bliżej.

Zespół Chronicznego Zmęczenia Zespół przewlekłego zmęczenia Chroniczne zmęczenie objawy Syndrom chronicznego zmęczenia Zmęczenie chroniczne

Niedoczynność tarczycy

Niedobór energii i motywacji jest jednym z objawów niedoczynności tarczycy, dlatego przy diagnozie nie można pominąć badań TSH, ft3, ft4 (oraz przeciwciał). Jak to działa? Żebyśmy mieli energię, T3, aktywny hormon tarczycy, wzmaga pobór glukozy do tkanek i umożliwia tworzenie z nich cząsteczek ATP. Funkcjonowanie tarczycy odpowiada za tempo przemiany materii, wolniejsza praca będzie skutkowała mniejszą ilością energii dostępnej.

Odchudzanie i dieta ubogokaloryczna

Ubieramy to w ładne słowa – dieta redukcyjna, deficyt kaloryczny – ale to nie zmieni faktu, że z dnia na dzień głodzimy nasz organizm. Dostaje mniej energii niż potrzebuje. Oczywiście, że to wpłynie na nasz poziom energii! Mniej energii dostarczamy, to  mniej wydatkujemy. W skrajnym przypadku, takie strategie mogą prowadzić do załamania metabolicznego.

Diety ubogokaloryczne, które albo tną kalorie za bardzo, albo trwają za długo, albo opierają się na nieracjonalnym podejściu do odżywiania mogą prowadzić do wyczerpania. Odchudzanie trzeba przeprowadzać z głową, bo inaczej można sobie mocno zaszkodzi. Często płacimy zdrowiem za to, że podchodzimy do chudnięcia jako procesu łatwego, dostępnego każdemu i prostego do przeprowadzenia. A tak nie jest. Do redukcji powinniśmy się przygotować, powinniśmy ją zaplanować i powinniśmy ją ograniczyć w czasie. Osoby, które “na diecie” są od kilku, kilkunastu, kilkudziesięciu miesięc,y robią sobie krzywdę.

Z dietą niskokaloryczną będą też wiązały się niedobory witamin i minerałów – im mniej jemy, tym większa powinna być gęstość odżywcza naszego pożywienia. Z drugiej strony, dieta przeciętnego Polaka też może obfitować w żywność ubogą w mikroelementy. Dlatego podstawą powinien być odpowiedni sposób żywienia – zadbaj o to, żeby zjadać produkty bez dodatku cukru, o niskim stopniu przetworzenia. W suplementacji powinny znaleźć się też witaminy i minerały podawane według potrzeb: magnez (najlepiej cytrynian, jabłczan lub chelat), witamina D3 (zbadajcie najpierw poziom – D325(OH)!), cynk, chrom, witamina A i E… lub po prostu naprawdę dobrej jakości multiwitamina.

Zespół Chronicznego Zmęczenia Zespół przewlekłego zmęczenia Chroniczne zmęczenie objawy Syndrom chronicznego zmęczenia Zmęczenie chroniczne

Zaburzenia metylacji

Metylacja jest ciekawym procesem, o którym mówi się coraz więcej, a zajęcie się problemem mutacji MTHFR zwróciło uwagę wielu naukowców na rolę genów, również dla pozyskiwania energii. Sprawne przyłączanie grup metylowych do substancji aktywnych ma wpływ na pozyskiwanie energii w cyklu Krebsa. Oprócz MTHFR, będzie nam zależało na sprawdzeniu mutacji genu CBS – jeśli tutaj posiadamy polimorfizm, proces pozyskiwania energii może być utrudniony. Jednym z koniecznych kofaktorów jest między innymi B12 w formie nie metylo-, ale adenozylokobalaminy, choć bądźmy szczerzy, niedobór wielu witamin i minerałów może skutkować problemami z konwersją glukozy na energię. 

Brak mutacji też nie oznacza, że problemy z metylacją nas nie dotyczą lub nie będą dotyczyły. Przykładowo, aby kwas foliowy z pożywienia uległ konwersji do aktywnej postaci potrzebne jest nam odpowiednie stężenie T4. Osoby z niedoczynnością tarczycy nawet przy braku mutacji MTHFR mogą mieć więc cały proces zaburzony. Dlatego każdy z nas powinien trzymać rękę na pulsie 🙂

 

Komentarze

Dodaj komentarz

Witaj!

Nazywam się Anna Przebinda. Zawodowo jestem psychodietetykiem i zajmuję się tym, by inni osiągali cele zdrowotne, sportowe oraz sylwetkowe tak, jak lubię: szybko, łatwo, efektywnie. Prywatnie – jestem fanką kawy i kotów, a w wolnym czasie trenuję do górskich ultramaratonów.

Z widelcem po zdrowie

Poradnia Z widelcem po zdrowie powstała, by pomóc innym znaleźć optymalny system żywienia. Z podopiecznymi realizujemy ich cele: poprawę zdrowia, zmianę sylwetki, lepsze samopoczucie. To miejsce, w którym stosujemy nowoczesne zasady dietetyki opartej na faktach, bo wierzymy, że istnieje cienka linia pomiędzy “jeść” a “odżywiać” – i tę równowagę chcemy pomóc Wam znaleźć.

Gotowe jadłospisy

 

Współpraca

Facebook

Najnowsze wpisy:

Z widelcem po zdrowie

Zamieszczane na tym blogu treści służą edukacji. Nie mogą być traktowane jako profesjonalna porada lekarska, diagnostyka czy leczenie. Każdy problem zdrowotny należy konsultować z lekarzem. Autorzy mają na celu przedstawienie rzetelnych i wartościowych informacji, jednak nie biorą odpowiedzialności za sposób ich wykorzystywania.

Newsletter

© 2020 Z WIDELCEM PO ZDROWIE

Realizacja: Daniel Kozina